บทความ


บทความ

 

ปัญฺญา โลกสฺมิ ปชฺโชโต ปัญญาเป็นแสงสว่างในโลก

 

โดย

คุณครูชัยทศ

 

 

เปิดห้องเรียนวิทยาศาสตร์สู่โลกกว้าง ให้แหล่งเรียนรู้รอบข้างเป็นครู      

 

                                 กับคุณครูชัยทศ  จำเนียรกุล

 

 

 

ปัญฺญา โลกสฺมิ ปชฺโชโต ปัญญาเป็นแสงสว่างในโลก

 

 

คติพจน์ของโรงเรียนสายน้ำผึ้ง ในพระอุปถัมภ์ฯ  คือ   ปัญฺญา โลกสฺมิ ปชฺโชโต  มีความหมายว่า ปัญญาเป็นแสงสว่างในโลก  ซึ่งคุณครูเชื่อว่านักเรียนหลายๆ คนคงเกิดความสงสัยว่า แล้วปัญญาเป็นแสงสว่างในโลกอย่างไร  ดั้งนั้นเรามาทำความเข้าใจกับพุทธสุภาษิตประโยคนี้ให้มากขึ้นกันดีกว่า

 

คำว่า ปัญญา ในทางพุทธศาสนาหมายถึงความรอบรู้  คือมีความรู้ในเรื่องเหตุและผลของสิ่งต่างๆ อย่างชัดเจน โดยเฉพาะรู้สิ่งที่ควรทำ รู้สิ่งที่ควรเว้น  ปัญญาเป็นสิ่งที่คอยกำกับศรัทธาหรือว่าความรัก ความเชื่อของเราให้เป็นไปอย่างมีเหตุผล จะได้ไม่หลงงมงาย หลงผิดจนก่อให้เกิดเป็นความทุกข์ ความเจ็บปวด อันเนื่องมาจากความไม่รู้หรือว่าความเขลา พุทธศาสนาจึงถือว่าปัญญาคือแสงสว่างของโลก แสงสว่างเสมอด้วยปัญญาไม่มี เนื่องจากแสงสว่างนี้สามารถทำให้จิตใจของเราสว่างไสวและบริสุทธิ์ ในไตรสิกขาอันประกอบด้วย ศีล สมาธิ ปัญญานั้น มีแต่ปัญญาสิกขาเท่านั้นที่จะทำให้เราบริสุทธิ์ เป็นอิสระหลุดพ้นออกมาจากสิ่งทั้งปวงที่เป็นสาเหตุของความทุกข์  ไม่ตกเป็นทาสในสิ่งที่เรารัก และแม้แต่สิ่งที่เราเกลียด นี่คือความยิ่งใหญ่ของปัญญา

 

ปัญญาจะเกิดขึ้นได้มี 3 ทางด้วยกันคือ 1.สดับตรับฟัง 2.ตรึกตรอง 3.อบรมจิต ซึ่งก็หมายถึงว่าจะต้องมีการศึกษาหาข้อมูลอย่างรอบด้านและนำมาคิดค้น ไตร่ตรองอยู่อย่างสม่ำเสมอ ด้วยสติสัมปชัญญะ  พระพุทธเจ้าจึงตรัสว่า ปัญญาพึงทราบได้ด้วยการถามการตอบมาก และต้องอาศัยเวลา อาศัยการใส่ใจปัญญาถึงจะเกิดได้ และตรัสว่า ความเจริญที่เรากล่าวว่าเป็นยอดคือความเจริญด้วยปัญญา  เช่นเดียวกับที่ตรัสว่าความเสื่อมที่นับว่าเลวร้ายยิ่งกว่าความเสื่อมทั้งหลายก็คือความเสื่อมจากปัญญา

 

ในทางพุทธศาสนาเรื่องของปัญญาจึงเป็นเรื่องสำคัญที่สุด ด้วยปัญญาจะทำให้เกิดซึ่งสัมมาทิฐิ หรือว่าความเห็นที่ถูกต้อง  แม้แต่ทางสายกลางหรือคำว่า มัชฌิมาปฏิปทา ก็ต้องอาศัยสัมมาทิฐิ คือความเห็นถูกต้อง ถูกคลองธรรมเป็นสำคัญยิ่ง ดังจะเห็นได้จากที่มรรค 8 หรือว่าการปฏิบัติชอบ 8 อย่างนั้น ได้จัดเรื่องของ สัมมาทิฐิ หรือว่าความเห็นที่ถูกต้องไว้เป็นข้อแรกก่อนอื่นใด  เพราะถ้าเกิดมิจฉาทิฐิหรือว่าการเห็นผิดเป็นชอบเสียแล้ว ก็จะทำให้ข้ออื่นๆ ผิดหมด และเกิดการ หลงผิด หลงงมงายอยู่ต่อไปไม่สิ้นสุด อันนับว่าเป็นศรัทธาที่ขาดปัญญาเป็นอย่างยิ่งในทางพุทธศาสนา

 

ฉะนั้น พุทธสุภาษิตที่ว่า ปัญญาเป็นแสงสว่างในโลก ”  จึงมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง  เนื่องจากแสงสว่างทั่วๆไป ทำได้เพียงแสดงภาพให้ตาเนื้อเห็นเท่านั้น แต่ปัญญานับได้ว่าเป็นแสงสว่างที่ยิ่งใหญ่เพราะสามารถส่องไปถึงตาใจของเรา เพราะสิ่งที่ตาเนื้อเห็นอาจจะไม่ใช่ความจริง  เมื่อตาใจเกิดความสว่างเท่านั้น  เราจึงจะเห็นความจริงได้ นี้เองคือสาเหตุที่ทำให้ปัญญาเป็นแสงสว่างที่ยิ่งใหญ่กว่าแสงสว่างใดๆ ในโลก